Een betonnen eettafel buiten is in Nederland een ander verhaal dan binnen. Binnen is de vraag vooral of de tafel past; buiten komt daar het weer bij, en het weer is hier nu eenmaal een factor van betekenis. Een eettafel op een terras of in de tuin krijgt regen, wind en temperatuurverschillen te verduren, en wordt anders gebruikt dan een tafel in de keuken.
Deze pagina gaat over dat buitenverhaal: welke tafel past bij een terras of tuin, hoe je de opstelling bepaalt, waar je op moet letten bij regen en wind, en hoe het gebruik door de seizoenen heen verloopt.
Het weer: regen, wind en temperatuurverschillen komen erbij
Waar water weg kan lopen, niet hoe zwaar de tafel is
Loopruimte rondom de tafel, ook met de stoelen in gebruik
Onderdeel van de gids met vijf thema’s en dertig artikelen over betonnen meubelen
1 Buiten eten: welke eettafel past bij terras of tuin?
De eerste vraag is of je op een terras eet of in een tuin, want die twee stellen verschillende eisen. Een terras is meestal kleiner en dichter bij het huis, en ligt vaak beschut of juist in de wind. Een tuin is ruimer, maar de tafel staat er verder van de keuken en dichter bij bomen en bladeren.
Op een terras. Hier telt de maat het meest. Een terras is zelden zo groot als het lijkt zodra er stoelen om de tafel staan, en een tafel die de helft van het terras inneemt, laat geen ruimte over om te lopen. Kies daarom eerder een compacte tafel die in de breedte past dan een tafel met meer plekken dan je dagelijks gebruikt.
In een tuin. Hier is er meer ruimte, maar komen er twee andere factoren bij: de afstand tot het huis, en de bladeren. Een tafel die diep in de tuin staat, wordt minder gebruikt dan een tafel bij de keukendeur, simpelweg omdat het meer moeite kost om er te eten. En bladeren en zaad van bomen komen op het blad terecht, wat vraagt dat je het oppervlak regelmatig schoonmaakt.
Wat beide situaties gemeen hebben, is dat de vorm van de tafel zich aanpast aan de ruimte. Op een smal terras werkt een ronde of ovale tafel vaak beter dan een rechthoekige; in een brede tuin is een langwerpige tafel juist efficiënt. En let op het onderstel: op een terras met tegels kan een tafel met losse steunpunten wiebelen, terwijl een doorlopende voet minder gevoelig is. Meer over de verhouding tussen maat, gewicht en gebruik staat bij de betonnen eettafel.
2 Opstelling: ruimte voor stoelen en loopruimte
Bij een tafel buiten is de opstelling belangrijker dan bij een tafel binnen, omdat de ruimte er vaker krap is en er meer langs de tafel wordt gelopen. Buiten loop je niet alleen van de keuken naar de tafel, maar ook naar de tuin, de schuur of de poort.
De bruikbaarste manier om de opstelling te bepalen is om de tafel eerst af te tekenen. Zet de tafel op zijn plek, zet er stoelen omheen waar normaal iemand zit, en loop vervolgens de routes die je buiten gebruikt: van de deur naar de tafel, van de tafel naar de tuin, en langs de tafel naar de poort. Blijft er op elke route ruimte over om te passeren, dan staat de tafel goed.
Let daarbij op drie plekken waar het vaak misgaat. De eerste is achter de stoelen: als iemand zit, moet je er nog langs kunnen. De tweede is de kant waar de tafel het dichtst bij een muur, heg of schutting staat — daar zit zelden iemand prettig. De derde is de route naar de keuken, want dat is de route die het vaakst gelopen wordt als er gegeten wordt.
Voor wie de maat nog niet heeft bepaald, is het verstandig om eerst de standplaats te bekijken voordat je naar de tafel kijkt. Wat een tuintafel vraagt qua formaat, standplaats en onderhoud, staat bij de betonnen tuintafel.
2.1 Onder een overkapping of in de open lucht
Of de tafel onder een overkapping staat of in de open lucht, verandert twee dingen: hoe vaak hij nat wordt, en hoe hij uitdroogt.
Onder een overkapping is de tafel het grootste deel van het jaar droog, maar kan er water vanaf het dak of langs de zijkant alsnog op het blad komen. Ook kan een overkapping de wind juist langs de tafel leiden, wat de tafel zijwaarts belast. In de open lucht krijgt de tafel alles: regen, zon en wind, maar droogt hij ook sneller op omdat er lucht omheen is.
Het praktische gevolg is dat de plek belangrijker is dan de overkapping. Een tafel onder een afdak op een plek waar water blijft liggen, krijgt het zwaarder dan een tafel in de open lucht op een plek waar water wegloopt. Kijk dus niet alleen naar boven, maar ook naar de grond onder en rond de tafel.
3 Regen, wind en zon: waar je op moet letten
Het Nederlandse klimaat is voor buitenmeubels een combinatie van factoren: veel regen, vaak wind, en zomers die warm genoeg zijn om materiaal te laten uitzetten. Wat dat betekent, staat uitgelegd bij het KNMI over regen.
Regen. Het belangrijkste punt is niet dat het nat wordt, maar dat het weer droogt. Water dat op een blad blijft staan, krijgt de tijd om in het oppervlak te trekken en om bij vorst schade te veroorzaken. Een blad waar water vanaf loopt en een plek waar water weg kan, doen daarvoor meer dan welk materiaal ook.
Wind. Wind is de reden waarom een tafel buiten zwaar genoeg moet zijn om te blijven staan, en waarom een plek uit de wind beter is dan een plek in de wind. Zet een tafel bij voorkeur niet op de hoek van een terras of tegen een open kant, maar op een plek waar een muur, heg of schutting de wind breekt.
Zon. Zon is de minst problematische factor, maar niet onbelangrijk: sterke en langdurige zon kan een donker oppervlak warm laten worden en kan een gekleurd oppervlak op termijn laten verbleken. Een plek met schaduw in de middag is prettiger om aan te zitten én beter voor het blad.
Wat al deze punten gemeen hebben, is dat de standplaats meer bepaalt dan het materiaal. De algemene eisen die buiten gelden — vorst, vocht, standplaats en oppervlak — staan bij de betonnen tafel buiten.
4 Combineren met tuinstoelen en bankjes
De tafel is bij buiten eten maar de helft van het verhaal; de andere helft is waar de mensen zitten. En dat is buiten vaak lastiger dan binnen, omdat de ruimte krapper is en de stoelen ook weer opgeborgen moeten worden als het regent.
Er zijn drie benaderingen die in de praktijk goed werken. De eerste is een vaste set tuinstoelen die bij de tafel hoort: dat is de meest comfortabele oplossing en de eenvoudigste in gebruik, maar het vraagt dat je ze droog kunt opbergen of dat ze tegen het weer kunnen. De tweede is losse bankjes of hockers die je bijschuift wanneer er extra mensen komen; dat kost minder ruimte en is flexibeler. De derde is een combinatie: vaste stoelen aan de lange zijden en een bankje aan de kop, zodat er altijd een plek bij kan.
Let bij de keuze op de verhoudingen. Stoelen of bankjes die qua zithoogte bij de tafel passen, maken het verschil tussen comfortabel zitten en onhandig zitten; en een bankje dat breder is dan een stoel neemt meer ruimte in, wat op een klein terras net te veel kan zijn. Hoe je een bankje of hocker op de tafel afstemt, staat bij de beton bankjes.
5 Seizoensgebruik: van voorjaar tot winter
Buiten eten in Nederland verloopt in fasen, en het is verstandig om daarop te anticiperen in plaats van er elk jaar opnieuw door verrast te worden.
Voorjaar. De tafel wordt weer in gebruik genomen. Dit is het moment om het blad schoon te maken na de winter en te controleren of het onderstel nog stevig staat en nergens is gaan wiebelen.
Zomer. Het hoogseizoen. De tafel wordt intensief gebruikt, krijgt meer zon en er wordt vaker aan geschoven. Een afname met een vochtige doek na een etentje houdt het blad in conditie.
Najaar. Het natste seizoen, en daarmee het meest kritieke. Bladeren en water komen op het blad, en als de temperatuur zakt, wordt dat een combinatie die je niet wilt laten liggen. Neem het blad regelmatig vrij en zorg dat er geen water onder de tafel blijft staan.
Winter. Hier wordt het beslissend of de tafel het hele jaar buiten mag blijven of niet. Vorst is geen probleem zolang er geen water blijft staan dat kan uitzetten; de zwakke plek zit altijd op de plek waar water zich verzamelt. Wat een betonnen tafel in de winter nodig heeft, staat bij de betonnen tafel winter.
6 Onderhoud na een regenperiode
Na een paar dagen regen is het verstandig om de tafel even na te lopen. Wat je dan doet, is eenvoudig, maar het houdt het verschil tussen een tafel die jaren meegaat en een tafel die op den duur sporen vertoont.
Begin met het blad. Neem het af met een vochtige doek en verwijder blad, zand en ander materiaal dat erop is gekomen. Laat het vervolgens drogen, en veeg plekken waar water blijft staan weg in plaats van ze te laten opdrogen. Kijk daarna naar de randen en naar de onderkant van het blad: daar verzamelt zich water dat van boven naar beneden loopt, en dat is de plek waar het langst blijft staan.
Groene aanslag is het tweede punt. Op een oppervlak dat lang vochtig blijft, kan zich een groen laagje vormen, vooral op plekken die weinig zon krijgen. Dat is geen beschadiging van het materiaal, maar het is wel iets om weg te nemen voordat het zich vastzet. Een zachte borstel en een mild middel zijn daarvoor genoeg; hard schrobben werkt averechts, omdat het oppervlak daardoor ruwer wordt en vuil juist makkelijker blijft zitten.
Een betonnen eettafel buiten is dus vooral een kwestie van de juiste plek kiezen en het weer serieus nemen. Wie de tafel uit de wind zet, op een plek waar water wegloopt, en na een natte periode even langsloopt, heeft aan een betonnen tafel een buitenmeubel dat het hele jaar bruikbaar blijft. Zoek je een model, kijk dan bij de eettafels en tuintafels van beton, of lees verder in de Gids voor betonnen meubelen.